สารบ่งชี้มะเร็ง Tumor marker

สารบ่งชี้มะเร็ง   Tumor marker

 Tumor marker คือสารซึ่งเกิดขึ้นในร่างกายและตรวจได้ในปริมาณที่มีนัยสำคัญ เมื่อร่างกายมีมะเร็งเกิดขึ้น Tumor marker บางตัว เป็นสารที่ร่างกายผลิตเอง แต่จะเพิ่มมากขึ้นเมื่อเป็นมะเร็ง บางตัวอาจผลิตจากเซลล์มะเร็งโดยตรง ทางการแพทย์จะตรวจหา Tumor marker เพื่อนไมาใช้ช่วยในการวินิจฉัยโรค พยากรณ์โรค บอกระยะความรุนแรงของโรคและติดตามโรคหลังการรักษา

มะเร็ง เป็นกลุ่มพยาธิสภาพที่มีความสำคัญ การวินิจฉัยโรคมะเร็งในระยะเริ่มแรกทำได้ยาก การซักประวัติและตรวจร่างกายโดยไม่ใช้การตรวจทางห้องปฏิบัติการร่วมด้วยนั้น ย่อมไม่สามารถทำให้การวินิจฉัยโรคมะเร็งทำได้อย่างถูกต้องและรวดเร็ว ในปัจจุบันมีการตรวจทางห้องปฏิบัติการที่มีความสำคัญในการดูแลรักษาผู้ป่วยด้วยโรคมะเร็ง เรียกว่าทูเมอร์มาร์คเกอร์ (Tumor marker) ซึ่งเป็นการตรวจจากเลือด โดยนิยาม Tumor marker  คือ สารซึ่งเกิดขึ้นในร่างกายและตรวจพบได้ในปริมาณที่มีนัยสำคัญเมื่อร่างกายมีมะเร็งเกิดขึ้น ทั้งนี้ Tumor markerบางตัวอาจเป็นสารที่มีอยู่แล้วในร่างกายของคนปกติ ถูกผลิตจากเซลล์ปกติของร่างกาย แต่จะผลิตเพิ่มมากขึ้นเมื่อเป็นมะเร็ง  Tumor marker บางตัวอาจเป็นสารที่ผลิตจากเซลล์มะเร็งโดยตรง ไม่มีอยู่ในร่างกายของคนปกติ  ทางการแพทย์จะตรวจหา Tumor marker เพื่อนำมาช่วยในการวินิจฉัยโรคพยากรณ์โรค บอกระยะความรุนแรงของโรคและติดตามโรคหลังการรักษา

ชนิดของ Tumor marker

ปัจจุบันทางการแพทย์มีการตรวจ Tumor marker มากมายหลายประเภท แต่มีเพียงบางประเภทเท่านั้นที่ใช้กันอย่างกว้างขวาง โดย Tumor marker ที่ควรรู้จักได้แก่

1. Carcinoembryonic Antigen (CEA)

CEA เป็น glycoprotein ชนิดหนึ่ง ใช้เป็น Tumor marker ของมะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นหลักพบได้เล็กน้อยในคนปกติ ค่าจะสูงในมะเร็งลำไส้โดยเฉพาะมะเร็งที่แพร่กระจาย นอกจากนั้น CEA  ยังใช้เพื่อติดตามการกลับเป็นซ้ำของมะเร็ง

นอกจากมะเร็งลำไส้แล้ว ยังพบสารนี้ในมะเร็งชนิดอื่น เช่น มะเร็งไฝ มะเร็งเต้านม มะเร็งปอด มะเร็งตับอ่อน มะเร็งตับ มะเร็งกระเพาะอาหาร และมีค่าสูงในภาวะที่ไม่ใช่มะเร็ง ได้แก่ ลำไส้อักเสบ ตับอักเสบ ตับอ่อนอักเสบ การสูบบุหรี่

2. Alpha Feto Protein (AFP)

AFP เป็น glycoprotein ชนิดหนึ่ง ใช้เป็น Tumor marker ของมะเร็งตับ (Primary hepatocellular carcinoma) เป็นหลัก นอกจากนี้ยังพบค่า AFP สูง ในมะเร็งอัณฑะ มะเร็งรังไข่ หรือภาวะอื่น ๆ ที่ไม่ใช่มะเร็ง ได้แก่ ตับอักเสบ ตั้งครรภ์ และยังพบในทารก

3. Prostate Specific Antigen (PSA)

PSA  เป็น glycoprotein ชนิดหนึ่ง ปกติในเลือดจะพบสารตัวนี้มีระดับต่ำ สารนี้ถูกสร้างโดยเซลล์มะเร็งและเซลล์ปกติ สาเหตุที่ทำให้ PSA สูงได้แก่ ต่อมลูกหมากโต ต่อมลูกหมากอักเสบ และมะเร็งต่อมลูกหมาก ดังนั้นการตรวจพบ PSA สูงไม่ได้หมายความว่าเป็นมะเร็งเสมอไป

4. Human Chorionic Gonodotropin (HCG)

ปกติสารนี้จะสร้างจากรก ดังนั้นจะพบค่าสูงในสตรีมีครรภ์ สำหรับมะเร็งที่ทำให้ค่าตัวนี้สูง ได้แก่ มะเร็งมดลูก และอาจพบสูงได้ใน มะเร็งตับ มะเร็งกระเพาะอาหาร มะเร็งตับอ่อน มะเร็งปอด หรือ การสูบฝิ่น

5. Protatic Acid Phosphatase (PAP)

พบได้สูงในมะเร็งต่อมลูกหมา มะเร็งเม็ดเลือดขาว มะเร็งต่อมน้ำเหลือง และพบได้ในโรคต่อมลูกหมากโต ตับแข็ง กระดูกพรุน

6. CA 125

CA 125 เป็น glycoprotein  ชนิดหนึ่ง พบค่านี้สูงใน มะเร็งรังไข่ มะเร็งมดลูก มะเร็งปากดลูก มะเร็งตับอ่อน มะเร็งลำไส้ใหญ่  มะเร็งเต้านม และมะเร็งปอด นอกจากนี้ พบได้ในโรคที่ไม่ใช่มะเร็ง ได้ แก่ เยื่อบุมดลูก ขึ้นผิดที่ (Endometriosis) เยื่อบุช่องท้องอักเสบ ตับอ่อนอักเสบ โรคตับ และเยื่อหุ้มปอดอักเสบ การตั้งครรภ์

7. CA 19-9

CA 19-9  เป็น  glycoprotein ชนิดหนึ่ง ใช้เป็น Tumor marker ในโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ มะเร็งตับอ่อน มะเร็งกระเพาะอาหาร และมะเร็งถุงน้ำดี ภาวะอื่นที่ทำให้ค่านี้สูง ได้แก่ ตับอ่อนอักเสบ ตับแข็ง นิ่วในถุงน้ำดี ถุงน้ำดีอักเสบ

8. CA 15-3

CA 15-3 ใช้เป็น Tumor marker   ช่วยติดตามโรคมะเร็งเต้านมได้ดีที่สุด  โดยเฉพาะมะเร็งเต้านมระยะแพร่กระจาย มะเร็งในระยะเริ่มแรกค่านี้จะไม่สูง

9. CA 27-29

ช่วยในการวินิจฉัยมะเร็งเต้านมโดยเฉพาะเมื่อใช้ร่วมกับการทำแมมโมแกรม

ปัญหาสำคัญของการตรวจ Tumor marker  

1. ยังไม่มีการตรวจ Tumor marker  ที่ดีที่สุด

ในปัจจะบันยังไม่มีการตรวจ Tumor marker ที่ดีที่สุดซึ่งให้ผล 100% ดังนั้นกรณีให้ผลบวก ยังจำเป็นจะต้องผ่านกระบวนการวินิจฉัยอื่นเพื่อยืนยันต่อไป อาทิ การตรวจทางรังสี การตรวจด้วยอัลตราซาวน์ ทั้งนี้เนื่องจาก

  • ระดับ Tumor marker  บางชนิดอาจสุงได้ในโรคบางชนิดที่ไม่ใช่โรคมะเร็ง
  • โรคมะเร็งบางชนิดเมื่อเจาะเลือดไม่พบความผิดปกติ โดยเฉพาะมะเร็งในระยะเริ่มแรก
  • มะเร็งหลายชนิดสามารถสร้างสาร Tumor marker ได้เหมือน ๆ กัน

นอกจากนี้ยังไม่มี Tumor marker ตัวใดเพียงตัวเดียวที่สามารถวินิจฉัยโรค พยากรณ์โรค บอกระยะความรุนแรงของโรค และติดตามโรคหลังการรักษาได้ทั้งหมด

2. ความเข้าใจเกี่ยวกับผลการตรวจ

ผู้รับการตรวจ Tumor marker บางราย ยังมีความเข้าใจเกี่ยวกับผลการตรวจที่ไม่ถูกต้อง การได้ผลลบไม่ได้แปลว่าไม่มีความเสี่ยง ยังคงต้องมีพฤติกรรมสุขภาพ ที่ถูกต้อง ในทางกลับกันการได้ผลบวกมิได้หมายความว่า ต้องมีดรคมะเร็งแน่นอน ดังที่ได้กล่าวมาแล้ว

ประโยชน์ของ Tumor marker 

  • ใช้เพื่อประเมินผลการรักษา โดยตรวจก่อนและหลังการรักษา หากหลังการรักษา ระดับลดลงแสดงว่าวิธีการรักษาที่ใช้ได้ผลดี
  • ใช้ติดตามการรักษา กล่าวคือหลังจบการรักษา แพทย์จะนัดตรวจติดตามผลเป็นระยะ เพื่อดูว่ามะเร็งกลับเป็นซ้ำอีกหรือไม่
  • TUMOR MARKER  บางชนิด ช่วยบอกความรุนแรงของโรคมะเร็ง

ในอนาคตจะมีชนิดของ TUMOR MARKER เพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ เนื่องจากวิวัฒนาการ ความก้าวหน้าทางห้องปฏิบัติการ ที่สามารถหาความจำเพาะของสารก่อมะเร็งที่มีความสัมพันธ์กับมะเร็งชนิดต่าง ๆ ได้อย่างจำเพาะเจาะจงมากขึ้น ทำให้เราสามารถตรวจพบมะเร็งในระยะเริ่มแรก ซึ่งจะเป็นผลดีต่อการรักษาในอนาคต

 

 

ขอขอบคุณข้อมูลจาก : หนังสือโภชนบำบัดมะเร็ง

This entry was posted in ความรู้เกี่ยวกับสุขภาพ. Bookmark the permalink.

Comments are closed.